Sumqayıt və ətraf ərazilərdə ekoloji vəziyyət yenidən diqqət mərkəzindədir. Son üç ay ərzində dövlət qurumları ekoloji qanunvericiliyin pozulması, Abşeron yarımadasında havanın tozla çirklənməsi və sahilyanı ərazilərdə tullantıların toplanması ilə bağlı məlumatlar yayıblar. Bununla yanaşı, şəhərdə tullantı sularının təmizlənməsi sisteminin modernləşdirilməsi istiqamətində layihələr həyata keçirilir.
Sumqayit24.az Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin, digər dövlət qurumlarının rəsmi açıqlamalarını və mediada dərc olunan məlumatları araşdıraraq şəhərin hansı ekoloji problemlərinin sənədlərlə təsdiqləndiyini, hansı məsələlərin isə hələ də cavabsız qaldığını müəyyənləşdirməyə çalışıb.
Havanın çirklənməsi: Son məlumatlar nə göstərir?
2026-cı il oktyabrın 15-də Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi Bakı və Abşeron yarımadasında havada tozun miqdarının artdığını açıqlayıb.
Avtomatik monitorinq stansiyalarının məlumatlarına əsasən, havada tozun miqdarı müəyyən edilmiş normadan 2,2 dəfə yüksək olub.
Mütəxəssislər bunu transsərhəd toz daşınması ilə izah ediblər. Belə ki, tozlu hava kütlələri ölkə ərazisinə cənub-şərq istiqamətindən daxil olub. Oxşar vəziyyət sentyabrın 22-də də müşahidə edilib. Həmin gün tozun miqdarı normadan 1,2–1,3 dəfə çox olub.
Beləliklə, söhbət sənaye müəssisələrinin konkret olaraq müəyyən edilmiş emissiyalarından deyil, meteoroloji şəraitlə əlaqədar yaranmış hava çirklənməsindən gedir.
Bununla belə, açıqlanan göstəricilər ümumilikdə Bakı və Abşeron yarımadasına aiddir. Həmin məlumatlarda birbaşa Sumqayıt şəhəri üzrə çirkləndirici maddələrin konsentrasiyası ayrıca göstərilməyib.
Bu səbəbdən oktyabrın 15-də məhz Sumqayıtda havada tozun miqdarının normanı 2,2 dəfə üstələdiyini iddia etmək düzgün olmaz.
Sarayda normadan artıq tüstü buraxan müəssisə aşkarlanıb
Sumqayıta yaxın ərazidə yerləşən Abşeron rayonunun Saray qəsəbəsində isə daha konkret ekoloji qanun pozuntusu müəyyən edilib.
Sentyabrın 9-da Dövlət Ekoloji Təhlükəsizlik Xidməti yerli müəssisələrdən birindən yayılan tüstü ilə bağlı daxil olmuş şikayətin araşdırılmasının nəticələrini açıqlayıb.
Yoxlama 4 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən Xəzər Kompleks Ekoloji Monitorinq İdarəsi ilə birgə aparılıb.
Rəsmi məlumata görə, "İnam-2019" MMC-yə məxsus zavodda qaz-toz tutucu qurğunun quraşdırılması tam başa çatdırılmayıb. Nəticədə müəssisədən atmosferə normadan artıq tüstü buraxıldığı müəyyən edilib.
Qanun pozuntusu ilə bağlı akt tərtib olunub. Hüquqi şəxsin inzibati məsuliyyətə cəlb edilməsi məsələsinə baxılması üçün materiallar Abşeron Rayon Məhkəməsinə göndərilib.
Eyni zamanda, müəssisəyə fəaliyyətini ekoloji qanunvericiliyin tələblərinə uyğun təşkil etməsi barədə məcburi göstəriş verilib.
Lakin yayılan rəsmi məlumatda atmosferə məhz hansı çirkləndirici maddələrin buraxıldığı, normanın nə qədər aşıldığı və müəssisənin sonradan təmizləyici avadanlığın quraşdırılmasını başa çatdırıb-çatdırmadığı göstərilməyib.
Xəzərin çirklənməsi: Dövlət yoxlamaları nə müəyyən edib?
Sumqayıtdan Xəzər dənizinə axıdılan tullantı sularının vəziyyəti də ciddi suallar doğurur.
2026-cı ilin martında APA Nazirlər Kabinetinin 2025-ci ildəki fəaliyyəti haqqında hesabatına istinadən bu sahədə aparılan yoxlamaların nəticələrini yayıb.
Sənəddə Hacı Zeynalabdin qəsəbəsi, Şirvan yaşayış massivi və Sumqayıt Sukanal İdarəsinin təmizləyici qurğusunun çıxış hissəsindəki axıntılardan götürülmüş su nümunələrinin tədqiqinin nəticələri əks olunub.
Məlumata əsasən, nümunələrdə zərərli maddələrin və xəstəliktörədici bakteriyaların miqdarı yol verilən hədləri aşıb. Aşkarlanmış pozuntularla bağlı inzibati protokollar tərtib edilib, cərimələr tətbiq olunub və Sumqayıt Sukanal İdarəsinə xəbərdarlıqlar göndərilib.
Həmin hesabatda şəhərin bəzi sənaye müəssisələrinin tullantı sularının axıdılması zamanı yol verdiyi pozuntular da qeyd olunub.
Xüsusilə, karbamid zavodundan kifayət qədər təmizlənməmiş istehsalat və tullantı sularının Sumqayıtçaya axıdılması barədə məlumat verilib. Şəhərin digər müəssisələrinin Sumqayıtçaya və Acıdərə kanalına tullantı suları axıtması ilə bağlı da qanun pozuntuları qeydə alınıb.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, sözügedən məlumatlar 2025-ci ilin yekun hesabatında əksini tapmış yoxlamalara aiddir. Bunlar 2026-cı ilin sentyabr və ya oktyabr aylarında götürülmüş yeni su nümunələrinin nəticələri deyil.
Bununla belə, sənədlər Sumqayıtın su hövzələrinin çirklənməsi probleminin real əsaslarının olduğunu və əvvəllər dövlət nəzarəti çərçivəsində qeydə alındığını təsdiqləyir.
Yeni təmizləyici qurğulara 107 milyon dollardan çox vəsait nəzərdə tutulub
Aşkarlanan problemlər fonunda dövlət Sumqayıtın tullantı sularının təmizlənməsi sisteminin modernləşdirilməsi layihəsini həyata keçirir.
Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin məlumatına görə, layihə mövcud kompleksin yaxınlığında yeni təmizləyici qurğunun tikintisini nəzərdə tutur. Yeni qurğunun əlavə təmizləmə gücü sutkada 100 min kubmetr tullantı suyu təşkil edəcək.
Layihənin ilkin dəyəri 107,38 milyon ABŞ dolları həcmində qiymətləndirilir. Bu məbləğin 90,4 milyon dollarının OPEC-in Beynəlxalq İnkişaf Fondu tərəfindən maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulub.
2026-cı il avqustun 24-də Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi layihənin həyata keçirilməsi üçün məsləhətçi seçimi ilə bağlı elan dərc edib.
Beləliklə, əlavə təmizləmə infrastrukturunun yaradılması istiqamətində layihə və satınalma prosedurları həyata keçirilir. Lakin maliyyələşmənin nəzərdə tutulması və tenderlərin keçirilməsi yeni qurğuların artıq istismara verildiyi anlamına gəlmir.
Sentyabrda sahildən 850 kiloqramdan çox tullantı yığılıb
Sentyabr ayında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi Sumqayıtın Xəzər sahilində keçirilmiş iki genişmiqyaslı təmizlik aksiyası barədə məlumat yayıb.
Sentyabrın 15-də "Xəzəri qoruyaq!" aksiyası çərçivəsində könüllülər dörd hektar sahilyanı ərazini təmizləyərək 550 kiloqram tullantı toplayıblar.
Sentyabrın 22-də isə "Təmiz ölkəm" devizi altında növbəti aksiya keçirilib. Rəsmi məlumata görə, bu dəfə 300 kiloqramdan çox tullantı yığılıb.
Beləliklə, yalnız bu iki aksiya zamanı Sumqayıt sahilindən ümumilikdə 850 kiloqramdan çox müxtəlif tullantı daşınıb.
Lakin bu rəqəmlər dəniz suyunun kimyəvi və ya bakterioloji çirklənmə səviyyəsini deyil, sahildən toplanmış tullantıların miqdarını göstərir. Suyun təhlükəsizliyini qiymətləndirmək üçün laboratoriya analizləri tələb olunur.
Səhiyyə Nazirliyinin 2026-cı ilin iyun ayında çirklənmə səbəbindən müvəqqəti məhdudiyyətlərin tətbiq olunduğu çimərliklərlə bağlı məlumatında Sumqayıt ayrıca qeyd edilməyib. Bununla belə, bu fakt özlüyündə Sumqayıt sahilinin bütün hissələrində suyun təhlükəsiz olduğunu təsdiqləmir.
Məişət tullantıları: Sakinlərin şikayətləri davam edir
Tullantılarla bağlı problemlər yalnız sahilyanı ərazilərdə deyil, şəhərin yaşayış məhəllələrində də müşahidə olunur.
Sentyabrın 17-də Bakupost 9-cu mikrorayonda, Üzeyir Hacıbəyli küçəsi, 23 ünvanı yaxınlığında yaşayan sakinlərin şikayətini dərc edib.
Vətəndaşların sözlərinə görə, supermarketlərdən birinin yaxınlığındakı zibil konteynerləri mütəmadi olaraq dolub-daşır, tullantılar piyadaların hərəkət etdiyi əraziyə yayılır, yaranan xoşagəlməz qoxu isə sakinlərə narahatlıq verirdi.
Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin nümayəndəsi Eyvaz Qocayev nəşrə açıqlamasında ərazinin Təmizlik Departamentinin əməkdaşları tərəfindən hər gün təmizləndiyini bildirib və bununla bağlı görüntülər təqdim edib.
Oktyabrın 3-də Sumqayit24.az daha bir şikayət barədə məlumat yayıb. Bu dəfə 13-cü mikrorayonda yerləşən 9A saylı binanın sakinləri yarımçıq tikilinin ətrafındakı antisanitar vəziyyətdən və zibil konteynerlərinin birbaşa yaşayış binasının pəncərələri altında yerləşdirilməsindən narazılıq ediblər.
Belə müraciətlər tullantıların daşınmasının keyfiyyətinin və konteyner meydançalarının yerləşdirilməsinin yoxlanılmasına ehtiyac olduğunu göstərir. Bununla belə, əlavə məlumatlar olmadan problemlərin bütün şəhər üzrə nə dərəcədə geniş yayıldığını müəyyən etmək mümkün deyil.
Qanunsuz ağac kəsilməsi: İki ay ərzində bir neçə pozuntu
Şəhərdə yaşıllıqların qanunsuz məhv edilməsi də ekoloji problemlərdən biri olaraq qalır.
Avqustun 14-də Dövlət Ekoloji Təhlükəsizlik Xidməti Sumqayıt, Bakı və Abşeron rayonunda qanunsuz ağac kəsilməsi hallarının aşkarlandığını bildirib. Sumqayıtda qanun pozuntusu şəhərin 4-cü məhəlləsində qeydə alınıb.
Sentyabrın 4-də qurum şəhərin Səməd Vurğun və Cəfər Cabbarlı küçələrində, həmçinin Nizami və Polad Həşimov küçələrinin kəsişməsində yeni ağackəsmə faktlarının aşkarlandığını açıqlayıb.
Sentyabrın 18-də isə şəhərin 4-cü məhəlləsində yenidən qanunsuz ağac kəsilməsi müəyyən edilib.
Bu və digər faktlarla bağlı materiallar hüquqi qiymət verilməsi üçün hüquq-mühafizə orqanlarına göndərilib.
Rəsmi məlumatlarda ətraf mühitə vurulan ziyanın on minlərlə və yüz minlərlə manatla ölçüldüyü hallar göstərilib. Lakin həmin məbləğlər bir neçə şəhər və rayonda aşkarlanmış pozuntular üzrə ümumi ziyanı əhatə edib. Buna görə də bütün məbləği yalnız Sumqayıtda törədilmiş qanun pozuntularına aid etmək düzgün olmaz.
Torpağın çirklənməsi haqqında nə məlumdur?
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi Sumqayıtı torpaqların ağır metallarla çirklənməsi üzrə monitorinqlərin aparılması nəzərdə tutulan sənaye şəhərləri sırasında göstərir.
Bu cür tədqiqatlar çərçivəsində torpaqda nikel, qurğuşun, manqan, xrom, sink, mis, kadmium və digər elementlərin konsentrasiyası müəyyən edilə bilər.
Lakin son üç ay ərzində dərc olunmuş açıq mənbələrdə Sumqayıt torpaqlarının analizinə dair həmin maddələrin konsentrasiyalarını və müəyyən edilmiş normaların nə qədər aşıldığını göstərən konkret nəticələr aşkarlanmayıb.
Bu səbəbdən müvafiq laboratoriya məlumatları olmadan şəhərin ayrı-ayrı mikrorayonlarında və ya sənaye zonalarında torpağın hazırkı çirklənmə səviyyəsi barədə qəti nəticə çıxarmaq mümkün deyil.
Nəticə: Sumqayıtın ekoloji vəziyyəti haqqında nə bilirik?
Son aylarda yayılan rəsmi məlumatlar və media materialları bir neçə nəticəyə gəlməyə imkan verir.
Sumqayıtın yaxın ətrafında yerləşən sənaye müəssisələrindən birində atmosferə normadan artıq tullantıların buraxılması ilə bağlı qanun pozuntusu təsdiqlənib. Sentyabr və oktyabr aylarında isə Abşeron yarımadasında hava axınları ilə daşınan tozun miqdarının artması qeydə alınıb.
Əvvəlki dövlət yoxlamaları zamanı Xəzər dənizinə və yerli su hövzələrinə tullantı sularının axıdılması ilə bağlı pozuntular aşkarlanıb. Hazırda tullantı sularının təmizlənməsi infrastrukturunun genişləndirilməsi üzrə iri layihə həyata keçirilir.
Eyni zamanda, məişət tullantıları ilə bağlı sakinlərin şikayətləri davam edir, ekoloji nəzarət qurumları isə mütəmadi olaraq qanunsuz ağac kəsilməsi faktları aşkarlayırlar.
Bununla belə, şəhərin ekoloji vəziyyətini obyektiv qiymətləndirmək üçün daha aktual və ətraflı monitorinq nəticələrinə ehtiyac var. Söhbət Sumqayıtın havasında çirkləndirici maddələrin konsentrasiyasından, sahilin konkret nöqtələrində dəniz suyunun analizlərindən, sənaye tullantı sularının yoxlanılması nəticələrindən və torpaqda ağır metalların miqdarına dair tədqiqatlardan gedir.
Məhz bu məlumatlar Sumqayıtda ekoloji mühitin bu gün nə dərəcədə təhlükəsiz olduğunu və vəziyyətin zamanla necə dəyişdiyini müəyyənləşdirməyə imkan verə bilər.
