Sumqayıtın 8-ci mikrorayonunda, keçmiş "Eskan" mağazasının yaxınlığında zaman sanki 1970-ci illərdə dayanıb. Bura şəhərimizdə sovet dövründən bəri qorunub saxlanılan, hər kəsin yaxşı tanıdığı məşhur qazlı su köşküdür. Uşaqlığı və gəncliyi o dövrə düşənlər bu mənzərəni görən kimi yəqin ki, həmin şirin dadı və stəkan səslərini dərhal xatırlayırlar.
Gəlin bir az keçmişə qayıdaq: o zamanlar bir qəpiyə sadə qazlı su, üç qəpiyə isə xüsusi siroplu, şirin qazlı su satılardı. Dövrün en maraqlı və unikal xüsusiyyəti isə ümumi istifadədə olan tək şüşə stəkan idi. Suyu içməzdən əvvəl hər kəs stəkanı aparatın xüsusi bölməsində tərsinə çevirib, təzyiqli su şırnağı ilə özü yuyardı. Maraqlıdır ki, nə növbədə duranlar gigiyenadan qorxar, nə də o stəkanı ordan oğurlayan tapılardı. Sakinlər zarafatla qeyd edirlər ki, hamı eyni stəkandan içdiyi üçün o şüşə artıq "bütün şəhərin ortaq malı" sayılırdı və onu evə aparmaq böyük ayıb hesab olunurdu. Bu, bəlkə də o dövrün insanları arasındakı inamın, səmimiyyətin və dürüstlüyün simvolu idi.
Sumqayıtın qızmar yay günlərində bu köşkün qarşısında uzun növbələr yaranardı. Amma bu növbələrdə heç vaxt dava-dalaş düşməzdi. Əksinə, yaşlılara, hamilə qadınlara və uşaqlara növbəsiz su içmək üçün hamı könüllü şərait yaradırdı. Köşkün ətrafı həm də şəhər xəbərlərinin paylaşıldığı bir növ açıq hava "müzakirə klubu", eləcə də o dövrün gənclərinin əsas görüş və "baxışma" məkanı idi. Növbədə gözləyərkən edilən söhbətlər şəhər mədəniyyətinin ayrılmaz bir parçasına çevrilmişdi. Maraqlıdır ki, bu aparatlar təkcə yayda işləmirdi; qış aylarında daxili soyutma sistemi söndürülürdü və insanlar qışın soyuğunda sadəcə otaq temperaturunda qazlı su içmək üçün yenə də bura gəlirdilər.
Əlbəttə, hər yerdə olduğu kimi, burada da kiçik uşaq fırıldaqları yaşanırdı. Aparatın qəpik qəbul edən mexanizmi köhnəldikdən sonra bəzən nasazlıq yaradırdı. Sumqayıtlı uşaqlar qəpiyin ucuna nazik ip bağlayıb aparata salar, suyu alandan sonra ipi çəkib pullarını geri çıxararaq "pulsuz" su içməyə çalışardılar. Bəzən isə sadəcə aparatın böyrünə bərkdən yumruq vurmaqla mexanizmi aldadıb su gətirmək mümkün olurdu.
SSRİ dağılandan sonra Azərbaycandakı bu tipli demək olar ki, bütün aparatlar metal qırıntısı kimi satıldı və ya söküldü. Sumqayıtın 8-ci mikrorayonundakı köşkün bu günə qədər sağ qalmasının yeganə səbəbi isə ətrafdakı sakinlərin və obyekt sahiblərinin ona bir tarixi eksponat və uşaqlıq yadigarı kimi baxıb qoruması olub. İndi bu köşk işləməsə də, Sumqayıtın canlı küçə tarixinin nadir incilərindəndir. O, şəhər landşaftında keçmiş günlərin istiliyini və nostaljisini bu günə daşıyan unikal bir abidə kimi ucalmaqdadır.
