Sumqayıtın gurultulu sənaye zonasından və binalarla zəngin mərkəzindən cəmi iki-üç kilometr aralıda tam fərqli bir dünya var. Xəritədə sadəcə bir massiv kimi görünən, reallıqda isə 10 mindən çox insanın taleyini birləşdirən Qurd dərəsi... Bura nə tam kənddir, nə də şəhər; öz qayda-qanunları, öz ritmi olan avtonom bir yaşayış məkanıdır.
Bəs bu nəhəng massivin tarixi haradan başlayır? Keçən əsrin 1960–1970-ci illərində Sumqayıtın zəhmətkeşlərinə sadəcə yayda tərəvəz əkmək, meyvə toplamaq üçün kiçik bağ sahələri ayrılmışdı. O zamanlar bura kimsənin daimi yaşamadığı, mövsümi bir istirahət guşəsi idi. Lakin 90-cı illərin tufanlı sosial-iqtisadi burulğanları, köçkünlük dalğası və mənzil ehtiyacı hər şeyi dəyişdi. Müvəqqəti taxta çardaqlar bir-birinin ardınca daş evlərlə əvəz olundu və sadə bağ sahələri cəmi bir neçə ilə göz oxşayan, sürətlə böyüyən nəhəng bir yaşayış massivinə çevrildi.
Ərazinin adı da elə öz mənşəyindən xəbər verir. Yerli ağsaqqalların müsahibələrində dilə gətirdikləri köhnə rəvayətlərə görə, bura insan ayağı az dəyən, kolluq və çökəklik bir ərazi olub. Qışın soyuğunda çöldən enən qurd-quş sığınacaq kimi məhz bu dərəyə çəkildiyi üçün sumqayıtlılar buranı "Qurd dərəsi" adlandırıblar. Bu gün isə həmin dərənin sərhədləri o qədər genişlənib ki, bir ucu Novxanıya, bir ucu Saraya, digər tərəfi isə Masazır gölünün sahillərinə qədər uzanır.
Qurd dərəsinin xəritəsi və daxili aləmi də özünəməxsusdur. Burada taksi sürücülərini və ya qonaqları adətən küçə adları yox, marşrut dayanacaqları yönəldir. Unvanlar "7-ci dayanacaq", "17-nin yolu" və ya "27-ci dayanacaq" kimi təyin olunur. Şəhərin mərkəzində müasir avtobuslar şütüyərkən, buranın nahamar yollarına hələ də sovetdən qalma dözümlü "PAZ"lar meydan oxuyur.
Lakin bu özünəməxsus atmosferin arxasında kifayət qədər çətin bir gündəlik həyat həqiqəti də gizlənir. Ərazinin ən böyük yarası bərbad yollar və marşrut ləngimələridir. Yağış yağanda palçıq gölməçələrinə dönən küçələrə taksilər girməkdən imtina edir, sakinlər mərkəzi kanalizasiya sisteminin və küçə işıqlandırılmasının olmamasından əziyyət çəkirlər. Axşamlar qaranlığa qərq olan küçələrdə sahibsiz itlərin yaratdığı təhlükə, aptek və poçt nöqtələrinin çatışmazlığı da şəhərdən cəmi 10 dəqiqəlik məsafədə yaşayan bu insanların hər gün qarşılaşdığı əsas problemlər sırasındadır.
