Bu gün — 12 avqust Xəzər Dənizinin Ətraf Mühitinin Mühafizəsi Günüdür. Xəzər sadəcə xəritədəki mavi sahə deyil. Bu, milyonlarla illik geoloji tarixə, özünəməxsus canlı aləminə və beş ölkənin həyatına bağlanan nəhəng təbiət sistemidir. Onun sahillərindən biri isə Sumqayıtdır.
Sumqayit24.az xəbər verir ki, Xəzərin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri okeanlardan təcrid olunmuş nəhəng su hövzəsi olmasıdır. Geoloji baxımdan bugünkü Xəzər qədim Tetis okeanı ilə əlaqəli olmuş Paratetis dənizinin parçalanması və uzunmüddətli dəyişiklikləri nəticəsində formalaşıb. Buna görə də burada milyonlarla il əvvəlin dənizlərindən miras qalan, başqa sularda rast gəlinməyən canlı növləri yaşayır.
Nərəkimilər Xəzərin ən qiymətli canlıları sırasındadır. Beluqa, rus nərəsi və uzunburun nərə əsrlərdir bu dənizin simvollarındandır. Xəzərin digər unikal sakini isə yalnız bu hövzədə yaşayan Xəzər suitisidir. Kilkə, müxtəlif balıq və onurğasızlar, eləcə də köçəri quşlar da dənizin mürəkkəb ekosisteminin vacib hissələridir.
Xəzər insan tarixində də böyük rol oynayıb. Sahillərində qədim yaşayış məskənləri yaranıb, ticarət, balıqçılıq və gəmiçilik inkişaf edib. Bu gün Bakı ilə yanaşı, Sumqayıt da Xəzərin iqtisadi və sənaye tarixində mühüm yer tutur.
Sumqayıtın sahilinə baxanda qarşımızda yalnız dəniz mənzərəsi görünmür. Bu sahil milyonlarla illik təbiət tarixinin şəhərlə qovuşduğu nöqtədir. Lakin bu qədim dəniz bu gün ciddi dəyişikliklərlə üz-üzədir.
Xəzərin səviyyəsi tarix boyu iqlim və çay axınlarından asılı olaraq dəyişib. Son dövrlərdə isə istiləşmənin yaratdığı buxarlanmanın artması dənizin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqları gücləndirib. 2025-ci ildə yayımlanan araşdırmaya görə, əsrin sonunadək Xəzərin səviyyəsində ciddi enmə baş verə bilər və 5–10 metrlik azalma belə bir sıra ekosistemlər üçün ağır nəticələr doğura bilər.
Çirklənmə, sənaye və neft-qaz fəaliyyəti, həddindən artıq balıq ovu və yaşayış mühitlərinin dəyişməsi də Xəzərin canlı aləminə təzyiq göstərir. Xüsusilə nərə balıqları və Xəzər suitisinin sayında ciddi azalmalar qeydə alınıb.
Beləliklə, Tetisin yadigarı olan Xəzər bu gün insan fəaliyyətinin yaratdığı müasir ekoloji problemlərlə üz-üzədir.
Xəzəri qorumaq isə yalnız dənizi qorumaq deyil. Bu, onun canlılarını, sahillərini, şəhərlərini və gələcək nəsillərin görə biləcəyi milyonlarla illik təbiət tarixini qorumaq deməkdir.
