Sumqayıtın giriş qapısı sayılan "Qağayı" abidəsi, 1964-cü ildən bəri dəniz sahilindəki bu gənc şəhərin durmadan ucalan inkişaf tempini və azadlıq ruhunu simvolizə edir. Hər il minlərlə insanın qarşısından keçdiyi bu memarlıq nümunəsi, həm mühəndislik sirləri, həm də sumqayıtlıların yaddaşındakı doğma xatirələri ilə şəhərin ən maraqlı rəmzlərindən biridir.
Abidə 1964-cü ildə ucaldılanda cəmi 15 daş blokdan ibarət idi. Memar Süleyman Hacıyev bu rəqəmi təsadüfən seçməmişdi. Bu, Sumqayıtın şəhər statusu almasının 15 illiyini simvolizə edirdi.
İlk tikildiyi illərdə abidənin üzərində beton hərflərlə böyük "SUMQAYIT" sözü yazılmışdı. Sakinlər şəhərə daxil olarkən ilk olaraq bu mətni oxuyurdular. Sonrakı illərdə aparılan modernləşmə və yenidənqurma işləri zamanı həmin yazı götürüldü və abidə sırf minimalist metal-alüminium konstruksiyaya çevrildi.
Zaman keçdikcə şəhər böyüdü və abidədə yenidənqurma işləri aparıldı. Bu gün spiralvari blokların sayı 24-ə çatdırılıb. Dünyada şəhərin inkişafına uyğun olaraq strukturu fiziki olaraq dəyişdirilən çox az abidə var.
Kənardan sadə görünsə də, abidənin ümumi hündürlüyü tam 13 metrdir. Sütunların üzərindəki qağayı qanadları xüsusi olaraq möhkəm və yüngül alüminium materialdan hazırlanıb ki, Xəzərin güclü silsilə küləklərinə tab gətirə bilsin.
Köhnə sumqayıtlıların xatirələrində bu abidə bir rahatlıq nişanəsidir.
Sovet dövründə Bakıdan gələn avtobuslarda naviqasiya və ya mobil telefon olmadığı üçün insanlar doğmalarına hara çatdıqlarını bildirmək üçün pəncərədən bu abidənin görünməsini gözləyirdilər. "Qağayını keçdik" cümləsi ailələr üçün "Biz artıq evdəyik" demək idi.
Sumqayıtın gənc nəsli və bir çox taksi sürücüsü arasında abidənin yerləşdiyi ərazi xalq dilində çox vaxt rəsmi adı ilə deyil, "Qartalın dimdiyi" və ya sadəcə "Qartal" kimi adlandırılır. Memarlıq baxımından qağayı olsa da, quş qanadlarının kəskin bucaq altında birləşməsi insanlarda vizual olaraq qartal təəssüratı yaradıb.
Onilliklər keçsə də, bu ağ qanadlar şəhərin sənaye keçmişindən bu günün müasir dənizkənarı gözəlliyinə qədər hər anına şahidlik etməyə davam edir.
Sumqayıt sakinləri hesab edirlər ki, şəhərin digər rəmzi olan "Sülh göyərçini" daha mülayim abidə olsa da, "Qağayı" Sumqayıt insanının əsl xarakterini - dəniz fırtınalarına, sənaye çətinliklərinə və güclü küləklərə sinə gərmək gücünü təmsil edir.
