Hər şəhərin bir vizit kartı olur – bəzisində bu qədim qalalar, digərlərində göydələnlər, bəzilərində isə sadəcə təbiət. Amma elə şəhərlər var ki, onların ən böyük brendi və memarlığı orada yaşayan insanların xarakteridir. Sumqayıt məhz belə bir yerdir. Bəs bu gün regional və qlobal dəyişikliklərin fonunda "sumqayıtlı olmaq" əslində nə deməkdir? Sumqayıtın özünəməxsus mentaliteti Bakıdan və ya digər böyük şəhərlərdən nə ilə fərqlənir?
Gənc şəhərin "böyük məhəllə" aurası
Sumqayıt tarixi baxımdan gənc şəhərdir. Onun bünövrəsini ötən əsrin ortalarında Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən, eləcə də SSRİ-nin fərqli nöqtələrindən gələn fəhlələr, mühəndislər və ziyalılar qoyub. Bu rəngarənglik zamanla elə bir monolit mədəniyyət yaratdı ki, bu gün Sumqayıt coğrafi baxımdan böyük olsa da, sosial baxımdan "böyük bir məhəllə" kimidir.
Bakının böyük və bir qədər xaotik mühitindən fərqli olaraq, Sumqayıtda hələ də insanlar bir-birini mikrorayon və məhəllə adları ilə tanıyırlar. 4-cü mikrorayon, 12-ci məhəllə, Corat və ya İnşaatçılar qəsəbəsi... Bu adlar sadəcə naviqasiya deyil, həm də yerli icmanın daxili pasportudur.
Sumqayıt "fenomeni"nin əsas sirri: Şəhər mədəniyyəti ilə səmimi məhəllə daxili münasibətlərinin sintezidir. Burada qonşu anlayışı sadəcə qapı qonşusu olmaq demək deyil; bu, sevinci və kədəri birgə bölüşmək ənənəsinin diri qalmasıdır.
Küçələrin dili: Dəqiqlik, düzlük və özünəməxsus leksikon
Sumqayıt mentalitetinin ən səciyyəvi xüsusiyyəti – açıqsözlülük və daxili dürüstlükdür. Yerli sakinlər çox vaxt diplomatik ifadələrlə vaxt itirməyi sevmirlər; sözün düzünü birbaşa demək, verilən vədə və sözə sadiqlik bu şəhərin yazılmamış qanunlarındandır. Təsadüfi deyil ki, ölkə miqyasında da Sumqayıt adamı deyiləndə göz önünə "sözü bütöv", mərd və çətin məqamda arxa durmağı bacaran insanlar gəlir.
Bununla yanaşı, Sumqayıtın özünəməxsus bir yumor və dil leksikonu var. Şəhərdaxili marşrutlarda sərnişinlərin sürücü ilə dialoqundan tutmuş, bulvarda gəzişən gənclərin zarafatlarına qədər – bu şəhərin öz intonasiyası, öz jarqonları və həyata bənzərsiz bir baxış bucağı var.
Sənaye keçmişindən müasir Bulvara: Nəsil dəyişir, "kod"lar qalır
Köhnə nəsildən "Sumqayıt"ı soruşanda ağıla ilk gələn zavodların tüstüsü, ağır zəhmət və fəhlə sinfinin formalaşdırdığı sərt mentalitet idi. Lakin bu gün Sumqayıt tamamilə vizual və mədəni transformasiya dövrünü yaşayır.
- Müasir Sumqayıt bulvarı bu gün Bakı bulvarını geridə qoyacaq canlılığa sahibdir.
- Gənclik şəhəri olan Sumqayıtda təhsilə, intellektual oyunlara və idmana (xüsusən futbol və döyüş sənətlərinə) maraq həmişə pik həddədir.
- Sumqayıtlı gənclər artıq İT, incəsənət, biznes və digər sahələrdə hər zaman öndə olur, "Sumqayıt loqosunu" qürurla daşıyırlar.
Buna baxmayaraq, şəhərin daxili mədəniyyət filtri çox güclüdür. Müasirliyi qəbul etsə də, Sumqayıt öz daxili "süzgəc" sistemindən keçirmədiyi heç bir yad tendensiyanı şəhərə buraxmır. Müasir geyim və həyat tərzi ilə klassik Azərbaycan mentalitetinin ən gözəl ailə dəyərləri burada ideal balansdadır.
Sumqayıtlı olmaq – sadəcə bu şəhərdə doğulmaq və ya şəxsiyyət vəsiqəsində "Sumqayıt" yazılması demək deyil. Bu, Bakıdan avtobus və ya qatarla evə qayıdanda Sumqayıta daxil olduğu an içdən gələn o rahatlıq hissidir.
Hörmətli oxucular, bəs sizin üçün Sumqayıtlı olmaq nə deməkdir?
Vüsal Sabiroğlu
