Kitabsevər olmaq dünyanı daha geniş perspektivdən görməyə, yeni fikirlər, mədəniyyətlər və hisslərlə tanış olmağa kömək edir. Oxumaqla dünyanı kəşf etmək, fərqli ideyalarla tanış olmaq və həyat təcrübələri yaşamaq imkanı yaradır. Hər kitab yeni bir səyahət deməkdir.
Sumqayit24.az-ın əməkdaşı kitabçı Xan Rəsuloğlu ilə həmsöhbət olub.
Həmin müsahibəni təqdim edirik:
- Xan bəy, necəsiniz? İşləriniz necə gedir?
- Diqqətiniz üçün çox təşəkkür edirəm. Azərbaycanda hər kəsin işi necədirsə, bizdə də elədir.
- Kitaba həvəs sizdə necə yaranıb?
- Kitaba həvəsim uşaqlıq illərində yaranıb. Ümumiyyətlə, həmin dövrdə dövran başqa idi. İnformasiya əsri deyildi. Orta məktəbdə IV sinifdə oxuyanda dörd kitabxananın üzvü idim. Kitabları çox sürətlə oxuyurdum. Oxuduqca görürdüm ki, bütün yazıçıların kitablarında eyni sözlər təkrarlanır. Yazıçıların əsərlərində təkrar-təkrar o sözləri görüb, öyrəşdim. Əsərlərin birbaşa mahiyyətini oxuduğum üçün çox tez oxuyurdum. Kitabxanaçılar heyrətə gəlirdilər ki, doğurdanmı, 10 kitabı bir həftəyə bitirmisən. Sorğu-sual edirdilər.
- Kitabçılıq fəaliyyəti ilə nə zamandan məşğulsunuz?
- Kitabçılıq fəaliyyəti ilə Bakı Dövlət Universitetini bitirəndən sonra məşğul olmağa başlamışam. Çinlilərdə belə bir qarğış var “səni görüm, keçid dövründə yaşayasan”. Biz keçid dövründə yaşadıq. Hər şeyin darmadağın olub yenidən qurulduğu vaxtlar idi. Həm də ciddi işsizlik var idi. Kasıb camaat kitablarını satmağa başladı. Mən də bu kitabları almağa başladım. 1990-cı ildə ticarətin nə olduğunu anlamağa başladım. Yaxşı və pisi ayırd etməyi bildiyim üçün çörəyimi daşdan yox, kitabdan çıxarırdım.
- Ən çox hansı məzmunlu kitablara üstünlük verirsiniz?
- Mən daha çox vacib bildiyim kitabları saxlayıram. Pis kitab yoxdur. İnsanların da pisi yoxdur deyirlər, lakin bəzən yaxşı dediyimiz insan başqasının həyatını sonlandırır.
İnsanlar kimi kitablar da müxtəlif olur. 50-60 min kitab oxumuşam. Yaxşı bildiyim kitablara daha çox önəm verib, alıram. Ayrı-seçkilik edən kitabları qəbul etmirəm. Pis adam olduğu kimi pis kitablar da var.
- Ən sevdiyiniz kitab hansıdır?
- Sevdiyim kitablar çoxdur. Azərbaycanda çox istəyərdim ki, 1000 nəfər “Zen buddizmin əsasları” kitabını həzm etsin. 50-60 min kitab oxumuşam. Amma o kitabları oxuyanda heç o qədər heyrətlənməmişdim. Zen təfəkkürü qeyri-səlis məntiqdir. Buna baş vurmayan beyinlərə heyfim gəlir. Həmin kitabı oxuyandan sonra dedim ki, “dünyaya yenidən gəldim”. Həmin kitabı bir aya oxudum. Sanki həzm edə-edə oxuyurdum. Allah qismət etsin, bir daha o kitabları oxuyacam. Oxuduğum kitabların 90 faizini konspektləşdirmişəm. Düşünürəm ki, özüm daha yaxşısını yaza bilərəm..
- Maraqlıdır, siz kitabxananızdakı kitablara baxanda nə görürsünüz?
- İstər kitab dükanıma, istərsə də evdəki şəxsi kitablarıma baxanda elə bil əziz dostlarımı görürəm. Kitablarım arasında yaxın dostlarım və sevgilim də var. Elə kitablar var ki, yoldaşıma, övladlarıma belə qısqanıram. Hədsiz dərəcədə böyük sevgi ilə yanaşıram. Onlara baxanda hansı hisləri keçirdiyimi bir Allah bilir.
- İndiki oxucularla əvvəlki dövrün oxucuları arasında hansı fərq və oxşarlıqlar var? Kitaba maraq azalıb?
- Ümumiyyətlə, kitaba münasibət dövrə uyğun olur. Bizim dövrümüzdə super imkanlar yox idi. Böyük bir informasiya şəbəkəsi yox idi. İndi isə vəziyyət başqadır, texniki imkanlar başqadır. İstənilən mövzuda istədiyini asanlıqla tapırsan. İnformasiya məkanı hər saniyə yeniliklərlə dolur. İnsanlar daha konkret ünvanlara üz tuturlar. Əvvəllər hər hansı bir məlumatı kitabdan axtarırdılar, indi isə internetdən əldə edirlər. Biz informasiya acı olmuşuq.
- İndiki yazarlar sizi qane edir?
- İndiki yazarlar ilə əvvəlkilərin arasında doğurdan da fərq var. Sovetin dövründə ən azı savadın, qabiliyyətin olmadan kitab çap etdirə bilmirdin. Çox çətin idi. Bir növ yaradıcılıq ələyindən keçirdin. Cümlə qurmağı bacarmayanlar dərslik müəllifidir. Həyatı boyu bir bənd misrası olmayan, ondan-bundan köçürənlərin 10 kitabı çıxır. Ancaq özü kimiləri aldada bilər. Bilənləri, anlayışı olanları aldatmaq çətindir.
- Sumqayıtdakı kitabxanalarınızdan danışmağınızı istərdim.
- Azərbaycanda bəlkə də bəzi ilklərə imza atmışam. Bir çox xarici şəhərlərdə kitabların kirayə verildiyini gördüm. Bu təcrübəni bizdə tətbiq etmək üçün işə başladım. Kitabxanamın bir fərqi var ki, istifadə olunmuş ikinci əl kitabları istifadə edirəm. Mən dərslikləri və test vəsaitlərini də kirayə verirəm, ucuz qiymətə satıram. Ticarətin özünün də mənəvi və əxlaqi tərəfi olmalıdır. Qiymət söhbətindən sui-istifadə olmaz. Dükanımda 7 il dərsliklər satmadım. Ancaq bədii kitabların ticarətini edirdim. Evə pul apara bilmirdim.
- Sumqayıtın oxucu kütləsi necədir?
- Küçə ilə gedəndə belə, millətimin övladlarına baxıram ki, bir balaca həyat səviyyəsi düzələrsə, dünyaya mənəviyyat dərs verə biləcək insanlar var. Mən ən azı 700-1000 arası pedaqoji kitab oxumuşam. Təklif etmişdim ki, 15 il ərzində Azərbaycan təhsil sistemini o səviyyəyə qaldıra bilərəm ki, dünyanın ən aparıcı təhsil sistemlərindən olar. Bütün dünyaya mütəxəssislər ixrac edə bilər.
- Yeni dövrün ədəbiyyatında nə kimi çatışmazlıq var?
- Azadlıq duyğuları var. Peşəkarlıq yoxdur. Bir yazırsansa, beş oxumalısan. Özünü korrektə etməlisən. Bir cümləni qura bilmir, roman yazır. Necə gəldi, danışdığı kimi də yazır. Bu ona bənzəyir ki, səsi yoxdur, müğənni olmaq istəyir.
- Son illərdə ədəbiyyat sahəsində hansı dəyişiklikləri müşahidə etmisiniz?
- Dəyişiklik eynidir. Hətta elə məqamdayıq ki, istedadı olan ədəbiyyatdan sui-istifadə etməyə çalışır. Ədəbiyyatda səmimiyyət, təfəkkür, intuisiya olmasa, olmaz.
- Gənc yazıçılara tövsiyələriniz nələrdir?
- Çox istərdim ki, ədəbiyyatı oyun-oyuncaq saymasınlar. Bu saat Azərbaycan ədəbiyyatında üzdə olan adlar var ki, baxırsan sanki doğurdan da nə isə yaza bilir. Dərinliklərə gedir. Əgər peşəkar insanı qane etmirsə, deməli dünya ədəbiyyatını da qane etməyəcək. Bu, ədəbiyyatı yüngül əxlaqlı xanım saymaq kimi bir şeydir. Ədəbiyyat ya ideal sevgin, ya da taleyin olmalıdır.
Nəzrin Vahid
