Heydər Əlirza oğlu Əliyev 10 may 1923-cü ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub.
1939-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu, 1957-ci ildə isə indiki Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirib.
1944-cü ilin may ayında Heydər Əliyev dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında işə başlayıb. 1967-ci ildə (44 yaşında) o, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edilib və həmin il ona general-mayor rütbəsi verilib. 1969-cu ildə general-mayor Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilib.1982-ci ilin dekabrında Heydər Əliyev Sovet İttifaqı KP MK-nın Siyasi Bürosunun üzvü seçilib və SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilib. 1987-ci ilin oktyabrında, Mixail Qorbaçovun apardığı siyasətə etiraz edərək tutduğu vəzifələrdən istefa verib.
1993-cü ildə Azərbaycan xalqı Heydər Əliyevin hakimiyyətə gətirilməsi tələbini irəli sürüb və o, Bakıya dəvət edilib. Həmin il iyunun 24-dən o, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başlayıb. Heydər Əliyev iki dəfə – 1993-cü və 1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilib. 2003-cü ildə keçirilən prezident seçkilərində ulu öndər səhhətində yaranmış problemlərə görə öz namizədliyini İlham Əliyevin xeyrinə geri götürüb.
12 dekabr 2003-cü ildə ümummilli lider Heydər Əliyev ABŞ-da, Klivlend Klinikasında vəfat edib və dekabrın 15-də Bakıda, Fəxri xiyabanda dəfn olunub.
Azərbaycan KP-nin birinci katibi kimi Heydər Əliyevin Sumqayıta ilk gəlişi 1969-cu ilin oktyabrında baş tutub. Ulu öndər Sumqayıtda yeni istehsal sahələrinin yaradılması üçün əməli fəaliyyət göstərirdi. Məhz onun təşəbbüsü və köməkliyi ilə Sumqayıtda yüngül sənaye müəssisələri tikildi, üst trikotaj fabrikinin bünövrəsi qoyuldu, Sumqayıtda dəmir yolu vağzalı tikilib istifadəyə verildi.
2016-cı ildə Sumqayıtda Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışı baş tutub. Mərkəzdə ulu öndərin həyatının və dövlətçilik fəaliyyətinin müxtəlif dövrlərini əks etdirən materiallar nümayiş etdirilir. Binanın foyesində isə ümummilli liderin büstü ucaldılıb.
